Có nên bỏ công chứng khi giao dịch nhà đất?

Dự thảo Luật Đất đai sửa đổi đang có gì khác?

Theo quy định hiện hành được đại biểu Nguyễn Thị Hồng Hạnh dẫn lại, khoản 3 Điều 27 Luật Đất đai quy định một số giao dịch liên quan đến quyền sử dụng đất như chuyển đổi, chuyển nhượng, cho thuê, thừa kế, tặng cho; thế chấp và góp vốn bằng quyền sử dụng đất phải được công chứng hoặc chứng thực.

Tuy nhiên, nội dung tương ứng không còn được quy định theo cách này trong dự thảo Luật Đất đai sửa đổi.

Chính điểm này đã làm phát sinh tranh luận: nếu Luật Đất đai không còn quy định công chứng là yêu cầu bắt buộc đối với các giao dịch nói trên thì cơ chế bảo đảm an toàn pháp lý cho người dân sẽ được thực hiện như thế nào?

Đây là vấn đề đặc biệt đáng quan tâm bởi giao dịch bất động sản thường có giá trị lớn và liên quan trực tiếp đến quyền tài sản của người dân.

Đại biểu đề nghị tiếp tục giữ công chứng khi giao dịch nhà đất

Đại biểu Nguyễn Thị Hồng Hạnh cho rằng không nên chỉ nhìn công chứng như một thủ tục hành chính có thể cắt giảm.

Theo phân tích của bà, cơ sở dữ liệu đất đai và hệ thống dữ liệu dân cư có thể hỗ trợ xác thực nhiều thông tin về tài sản, nhân thân và tình trạng pháp lý. Tuy nhiên, dữ liệu điện tử không thể tự mình xác định đầy đủ một bên tham gia giao dịch có thực sự tự nguyện hay đang bị ép buộc, cũng như đánh giá toàn diện năng lực hành vi của người tham gia giao dịch.

Đây là những vấn đề mà hoạt động công chứng có vai trò kiểm tra trực tiếp.

Từ góc độ này, đại biểu kiến nghị bổ sung lại quy định về công chứng, chứng thực vào dự thảo Luật Đất đai nhằm tăng mức độ an toàn pháp lý cho các giao dịch về đất đai và bảo vệ quyền lợi của người dân.

Bộ trưởng: Không quy định trong Luật Đất đai không có nghĩa là bỏ bảo vệ quyền lợi

Giải trình trước Quốc hội, Bộ trưởng Trịnh Việt Hùng cho rằng cần phân biệt giữa quyền tài sản của người dân và thủ tục để thực hiện giao dịch.

Theo Bộ trưởng, việc không quy định công chứng như một thủ tục trong Luật Đất đai không đồng nghĩa với việc quyền và lợi ích hợp pháp của người sử dụng đất bị mất đi.

Nhà nước vẫn phải bảo đảm quyền của người sử dụng đất cũng như các quyền tài sản được giao dịch trong quan hệ dân sự. Đồng thời, cách thức quy định công chứng cần được xem xét trong mối quan hệ thống nhất giữa Luật Đất đai và Luật Công chứng.

Nói cách khác, câu chuyện hiện nay không đơn giản là “bỏ hay giữ công chứng”, mà còn là thiết kế lại cách thức quản lý giao dịch đất đai sao cho vừa giảm thủ tục, vừa không làm giảm mức độ an toàn pháp lý.

Vì sao vấn đề này quan trọng với người mua bán nhà đất?

Với một giao dịch bất động sản, người mua không chỉ cần biết thửa đất có giấy chứng nhận hay không.

Họ còn cần xác định người bán có đúng là người có quyền định đoạt tài sản, giao dịch có tự nguyện hay không, tài sản có đang được thế chấp hoặc bị hạn chế quyền hay không và hợp đồng có được xác lập đúng quy định hay không.

Nếu các cơ sở dữ liệu đất đai, dân cư, thuế, công chứng và các hệ thống liên quan được kết nối đầy đủ, việc số hóa giao dịch có thể giúp giảm đáng kể thời gian và thủ tục cho người dân.

Nhưng nếu dữ liệu chưa đầy đủ hoặc chưa được kết nối đồng bộ, việc cắt giảm một lớp kiểm tra pháp lý có thể làm phát sinh những khoảng trống mà người mua phải tự gánh chịu.

Đây cũng chính là lý do đại biểu Nguyễn Thị Hồng Hạnh cho rằng việc xây dựng cơ sở dữ liệu đất đai là cần thiết nhưng không thể mặc nhiên xem dữ liệu số là phương án thay thế hoàn toàn cho hoạt động công chứng.

Hơn 10 luật có thể được sửa đổi đồng bộ

Một điểm đáng chú ý khác trong phần giải trình của Bộ trưởng Trịnh Việt Hùng là việc sửa Luật Đất đai lần này dự kiến không thực hiện riêng lẻ.

Theo báo cáo trình Quốc hội, sau khi Luật Đất đai được thông qua, dự kiến sẽ có hơn 10 luật liên quan được sửa đổi, bổ sung để bảo đảm tính đồng bộ của hệ thống pháp luật.

Điều này đặc biệt quan trọng với thị trường bất động sản bởi một giao dịch nhà đất không chỉ chịu tác động của Luật Đất đai mà còn liên quan đến Luật Công chứng, pháp luật về nhà ở, kinh doanh bất động sản, thuế, đăng ký giao dịch và nhiều quy định khác.

Nếu mỗi luật quy định một cách khác nhau, người dân và doanh nghiệp sẽ tiếp tục gặp khó khăn khi thực hiện giao dịch.

Người mua nhà đất cần hiểu gì ở thời điểm này?

Điểm cần lưu ý nhất là chưa có chuyện người dân từ nay có thể mua bán đất mà không cần công chứng.

Nội dung đang được bàn là phương án thể hiện và quản lý yêu cầu công chứng trong hệ thống pháp luật khi sửa đổi Luật Đất đai.

Vì vậy, với các giao dịch nhà đất hiện tại, người mua và người bán vẫn cần thực hiện theo quy định pháp luật đang có hiệu lực, không nên hiểu các đề xuất đang được Quốc hội thảo luận là quy định đã được áp dụng.

Về lâu dài, nếu dữ liệu đất đai được số hóa và kết nối đầy đủ, thủ tục giao dịch bất động sản có thể được rút gọn đáng kể. Nhưng việc đơn giản hóa thủ tục chỉ thực sự có ý nghĩa khi đi kèm với một hệ thống dữ liệu đủ tin cậy và cơ chế bảo vệ quyền tài sản đủ chặt chẽ.

Câu chuyện lớn hơn phía sau việc giữ hay bỏ công chứng chính là làm thế nào để giao dịch bất động sản vừa nhanh hơn, vừa an toàn hơn.

Nguồn thông tin: Tuổi Trẻ Online, bài viết ngày 21/8/2026 về đề xuất giữ công chứng trong giao dịch đất đai và phần giải trình của Bộ trưởng Trịnh Việt Hùng.